Electrical Measurements: પ્રશ્નો અને જવાબોElectrical Measurements: questions and answers
GPSC, GSSSB, તલાટી અને ગુજરાત પોલીસ પરીક્ષા માટે 10 ફ્રી પ્રશ્નો, દરેકનો જવાબ અને ગુજરાતી + English સમજૂતી સાથે.10 free practice questions for GPSC, GSSSB, Talati and Gujarat Police exams, each with the answer and a Gujarati + English explanation.
1. CRO માં, જો સ્ક્રીન પર 45° ના ખૂણે ઝુકેલી સીધી રેખા લિસાજુસ પેટર્ન તરીકે મળે, તો બંને સમાન એમ્પ્લિટ્યુડ સિગ્નલો વચ્ચેનો ફેઝ તફાવત કેટલો હોય?In a cathode-ray oscilloscope (CRO), if the Lissajous pattern obtained on screen is a straight line tilted at 45°, the phase difference between the two equal amplitude input signals is:
- A270°270°
- B90°90°
- C180°180°
- D0° અથવા 360°0° or 360°
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) 0° અથવા 360°0° or 360°
જ્યારે ફેઝ તફાવત 0° હોય છે, ત્યારે પ્રથમ અને ત્રીજા ચરણમાં 45° ઢોળાવવાળી સીધી રેખા મળે છે. જો 90° હોય તો વર્તુળ મળે છે.When phase difference φ = 0°, the Lissajous figure is a straight line in the 1st and 3rd quadrants with positive slope (45°). For φ = 90°, it is a circle.
2. પોટેન્શિયલ ટ્રાન્સફોર્મર (PT) માં રેશિયો અને ફેઝ એંગલ ભૂલો મુખ્યત્વે શેના કારણે થાય છે?Ratio and phase angle errors in a Potential Transformer (PT) are primarily caused by:
- Aનજીકના વાહકોમાંથી બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ક્ષેત્રોExternal electrostatic fields from nearby conductors
- Bપોર્સેલેઇન બુશિંગનો ઉચ્ચ ઇન્સ્યુલેશન પ્રતિકારHigh insulation resistance of the porcelain bushing
- Cમાત્ર બર્ડન મીટર વોલ્ટમીટરની બિન-રેખીય લાક્ષણિકતાઓNon-linear characteristics of the burden meter voltmeter only
- Dવાઇન્ડિંગ પ્રતિકાર, લીકેજ રિએક્ટન્સ અને નો-લોડ મેગ્નેટાઇઝિંગ કરંટPrimary and secondary winding resistances and leakage reactances, plus no-load magnetizing current
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) વાઇન્ડિંગ પ્રતિકાર, લીકેજ રિએક્ટન્સ અને નો-લોડ મેગ્નેટાઇઝિંગ કરંટPrimary and secondary winding resistances and leakage reactances, plus no-load magnetizing current
વાઇન્ડિંગ ઇમ્પિડન્સ પર થતો વોલ્ટેજ ડ્રોપ અને કોર મેગ્નેટાઇઝિંગ કરંટ PT માં રેશિયો અને ફેઝ એંગલ બંને ભૂલો પેદા કરે છે.Internal voltage drops across winding impedances (R1, X1, R2, X2) and the exciting current drawn by the core cause secondary voltage to differ in both magnitude and phase from ideal transformation.
3. મૂવિંગ આયર્ન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટમાં ડિફ્લેક્ટિંગ ટોર્ક કોના સીધા પ્રમાણમાં (directly proportional) હોય છે?The deflecting torque in a moving iron instrument is directly proportional to:
- ARMS કરંટના વર્ગના (Square of RMS current)Square of the RMS current
- BRMS કરંટનાRMS current
- Cપીક કરંટનાPeak current
- Dસરેરાશ (Average) કરંટનાAverage current
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) RMS કરંટના વર્ગના (Square of RMS current)Square of the RMS current
મૂવિંગ આયર્ન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં, ડિફ્લેક્ટિંગ ટોર્ક Td = (1/2) * I^2 * (dL/dθ) છે, જેનો અર્થ એ છે કે તે ઓપરેટિંગ કરંટના RMS મૂલ્યના વર્ગના પ્રમાણમાં હોય છે.In moving iron instruments, the deflecting torque Td = (1/2) * I^2 * (dL/dθ), meaning it is proportional to the square of the RMS value of the operating current.
4. CRO ના કેથોડ રે ટ્યુબ (CRT) ની ડિફ્લેક્શન સંવેદનશીલતા કેવી રીતે વ્યાખ્યાયિત થાય છે?The deflection sensitivity of a Cathode Ray Tube (CRT) in a CRO is defined as:
- Aઆડી અને ઊભી સ્વીપ આવર્તનનો ગુણોત્તરRatio of horizontal to vertical sweep frequency
- Bએકમ બીમ કરંટ દીઠ ડિફ્લેક્શન વોલ્ટેજDeflection voltage per unit beam current
- Cસ્ક્રીનની પહોળાઈ વડે ભાગેલ પ્રવેગક વોલ્ટેજAccelerating anode voltage divided by screen width
- Dડિફ્લેક્શન પ્લેટ વોલ્ટેજના એકમ દીઠ સ્ક્રીન પર સ્પોટનું વિચલન (mm/V)Spot deflection on the phosphor screen per unit deflection plate voltage (mm/V)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) ડિફ્લેક્શન પ્લેટ વોલ્ટેજના એકમ દીઠ સ્ક્રીન પર સ્પોટનું વિચલન (mm/V)Spot deflection on the phosphor screen per unit deflection plate voltage (mm/V)
ડિફ્લેક્શન સેન્સિટિવિટી એ ડિફ્લેક્શન પ્લેટ પર આપેલા વોલ્ટેજ દીઠ સ્ક્રીન પર સ્પોટના વિસ્થાપન (mm/V) નો દર છે.Deflection sensitivity S = D / Vd = (L × l) / (2 × d × Va), measured in mm/V or cm/V.
5. રેઝિસ્ટિવ સ્ટ્રેઈન ગેજનો ગેજ ફેક્ટર (GF) કેવી રીતે વ્યાખ્યાયિત થાય છે?The gauge factor (GF) of a resistive strain gauge is defined as:
- Aયંગ મોડ્યુલસ / પોઇસન ગુણોત્તરYoung's modulus / Poisson's ratio
- B(ΔL / L) / (ΔR / R)(ΔL / L) / (ΔR / R)
- CΔR / (R × ΔT)ΔR / (R × ΔT)
- D(ΔR / R) / (ΔL / L) — એકમ યાંત્રિક વિકૃતિ દીઠ પ્રતિકારમાં આંશિક ફેરફાર(ΔR / R) / (ΔL / L) — Fractional change in resistance per unit mechanical strain
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) (ΔR / R) / (ΔL / L) — એકમ યાંત્રિક વિકૃતિ દીઠ પ્રતિકારમાં આંશિક ફેરફાર(ΔR / R) / (ΔL / L) — Fractional change in resistance per unit mechanical strain
ગેજ ફેક્ટર GF = (ΔR/R) / (ΔL/L). તે યાંત્રિક તાણ સાથે પ્રતિકારમાં થતા ફેરફારની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે.Gauge factor GF = (ΔR/R) / ε, where ε = ΔL/L. For metallic foil gauges, GF is typically around 2.0; for semiconductor gauges it can reach 100 to 200.
6. વોલ્ટમીટરની રેન્જ Vm થી V સુધી વધારવા માટે જરૂરી મલ્ટિપ્લાયર રેઝિસ્ટન્સ Rse નું સૂત્ર શું છે?The multiplier resistance required to extend the voltage range of a voltmeter from Vm to V is given by:
- ARse = Rm / mRse = Rm / m
- BRse = Rm / (m - 1)Rse = Rm / (m - 1)
- CRse = Rm × mRse = Rm × m
- DRse = Rm × (m - 1), જ્યાં m = V / VmRse = Rm × (m - 1), where m = V / Vm
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) Rse = Rm × (m - 1), જ્યાં m = V / VmRse = Rm × (m - 1), where m = V / Vm
શ્રેણી મલ્ટિપ્લાયર રેઝિસ્ટન્સ Rse = Rm(m - 1) હોય છે.Rse = Rm(m - 1), connected in series with the meter coil resistance Rm, where m is the multiplying factor V / Vm.
7. સિંગલ-ફેઝ ઇન્ડક્શન પ્રકારના એનર્જી મીટરમાં ક્રીપિંગ (creeping) ને કેવી રીતે અટકાવી શકાય છે?Creeping in a single-phase induction type energy meter can be prevented by:
- Aબેરિંગ્સમાં ઘર્ષણ ઘટાડીનેReducing the friction in the bearings
- Bજાડી એલ્યુમિનિયમ ડિસ્કનો ઉપયોગ કરીનેUsing a thicker aluminium disc
- Cઓવર-વોલ્ટેજ લાગુ કરીનેApplying an over-voltage
- Dએલ્યુમિનિયમ ડિસ્કમાં વ્યાસની દ્રષ્ટિએ વિરુદ્ધ (diametrically opposite) બે છિદ્રો પૂરા પાડીનેProviding two diametrically opposite holes in the aluminium disc
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) એલ્યુમિનિયમ ડિસ્કમાં વ્યાસની દ્રષ્ટિએ વિરુદ્ધ (diametrically opposite) બે છિદ્રો પૂરા પાડીનેProviding two diametrically opposite holes in the aluminium disc
ડિસ્કમાં વ્યાસની દ્રષ્ટિએ વિરુદ્ધ બે છિદ્રો પાડવાથી જ્યારે તે શન્ટ મેગ્નેટ હેઠળ આવે છે ત્યારે મેગ્નેટિક રિલેક્ટન્સ વધે છે, જે ક્રીપિંગ તરીકે ઓળખાતા ધીમા પરિભ્રમણને અસરકારક રીતે અટકાવે છે.Drilling two diametrically opposite holes in the disc increases the magnetic reluctance when they come under the shunt magnet, effectively stopping the slow rotation known as creeping.
8. ઇન્ડક્શન પ્રકારના એનર્જી મીટરમાં ક્રીપિંગ (ધીમી આપોઆપ ગતિ) કોના દ્વારા અટકાવવામાં આવે છે?Creeping in an induction-type energy meter is prevented by:
- Aપ્રેશર કોઈલ જોડાણો ઉલટાવીનેReversing the pressure coil connections
- Bકાયમી બ્રેક ચુંબકની શક્તિ વધારીનેIncreasing the strength of the permanent brake magnet
- Cબાહ્ય શન્ટ કેપેસિટર જોડીનેConnecting an external shunt capacitor
- Dએલ્યુમિનિયમ ડિસ્કમાં વ્યાસરૂપે બે સામસામે છિદ્રો પાડીનેDrilling two diametrically opposite holes in the aluminium disc
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) એલ્યુમિનિયમ ડિસ્કમાં વ્યાસરૂપે બે સામસામે છિદ્રો પાડીનેDrilling two diametrically opposite holes in the aluminium disc
નો-લોડ પર ડિસ્કની અનિચ્છનીય પરિભ્રમણ (ક્રીપિંગ) અટકાવવા માટે એલ્યુમિનિયમ ડિસ્કમાં બે સામસામે છિદ્રો પાડવામાં આવે છે.Creep (slow continuous rotation of disc under no load) is stopped by drilling two diametrically opposite holes in the disc, which distorts eddy currents and produces a counter-torque.
9. લિનિયર વેરિયેબલ ડિફરન્શિયલ ટ્રાન્સફોર્મર (LVDT) એ શું માપવા માટે વપરાતું ટ્રાન્સડ્યુસર છે?A Linear Variable Differential Transformer (LVDT) is an inductive transducer used for measuring:
- Aપ્રવાહી પ્રવાહ દરFluid flow rate
- Bશાફ્ટ ટોર્કRotational shaft torque
- Cગેસ તાપમાનGas temperature
- Dરેખીય યાંત્રિક વિસ્થાપન (Linear mechanical displacement)Linear mechanical displacement
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) રેખીય યાંત્રિક વિસ્થાપન (Linear mechanical displacement)Linear mechanical displacement
LVDT એ ચુંબકીય કોરના રેખીય વિસ્થાપનને પ્રમાણસર વિભેદક AC વોલ્ટેજ આઉટપુટમાં રૂપાંતરિત કરે છે.LVDT converts linear mechanical displacement of a movable magnetic core into a differential AC voltage output directly proportional to the displacement.
10. પીઝોઇલેક્ટ્રિક ટ્રાન્સડ્યુસર શું માપવા માટે અયોગ્ય છે?Piezoelectric transducers are unsuitable for measuring:
- Aસ્થિર (સ્ટેટિક DC) દબાણ અને બળStatic (steady-state DC) pressures and forces
- Bહાઇ-ફ્રિકવન્સી ડાયનેમિક વાઇબ્રેશનHigh-frequency dynamic vibration
- Cક્ષણિક યાંત્રિક આંચકાTransient mechanical shocks
- Dઅલ્ટ્રાસોનિક ધ્વનિ તરંગોUltrasonic acoustic waves
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) સ્થિર (સ્ટેટિક DC) દબાણ અને બળStatic (steady-state DC) pressures and forces
સ્થિર બળ હેઠળ, ઉત્પન્ન થયેલ ચાર્જ ધીમે ધીમે લીક થઈ જાય છે, તેથી પીઝોઇલેક્ટ્રિક ઉપકરણો સ્ટેટિક (સ્થિર) માપન માટે યોગ્ય નથી.Under static force, the generated surface electrostatic charge leaks away through the finite internal resistance and measuring device, causing zero steady-state output.
Electrical Measurements ના વધુ 3 સેટ3 more sets of Electrical Measurements
પ્રેક્ટિસમાં દરેક પ્રશ્ન પછી તરત જવાબ મળે છે. ફુલ મોક ટેસ્ટમાં અસલી પરીક્ષા જેવો સમય હોય છે.Practice gives the answer right after each question. Full mock tests time you like the real exam.