ગુજરાતની ઔષધીય વનસ્પતિ: પ્રશ્નો અને જવાબોMedicinal Plants of Gujarat: questions and answers
GPSC, GSSSB, તલાટી અને ગુજરાત પોલીસ પરીક્ષા માટે 10 ફ્રી પ્રશ્નો, દરેકનો જવાબ અને ગુજરાતી + English સમજૂતી સાથે.10 free practice questions for GPSC, GSSSB, Talati and Gujarat Police exams, each with the answer and a Gujarati + English explanation.
1. શ્વાસ, ખાંસી અને કફના રોગોમાં આયુર્વેદમાં કઈ વનસ્પતિના પાનનો રસ મુખ્યત્વે વપરાય છે?The leaves of which plant are traditionally used in Ayurveda for chronic cough, asthma, and bronchitis?
- Aસર્પગંધાSarpagandha
- Bઅશ્વગંધાAshwagandha
- CશતાવરીShatavari
- Dઅરડૂસી (Adhatoda vasica)Ardusi (Adhatoda vasica)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) અરડૂસી (Adhatoda vasica)Ardusi (Adhatoda vasica)
અરડૂસીના પાનનો રસ કફ, ખાંસી અને શ્વાસનળીના સોજાને મટાડવા માટે ઉત્તમ આયુર્વેદિક ઔષધ છે.Ardusi (Vasaka) leaves contain the alkaloid vasicine, which acts as a powerful bronchodilator for respiratory ailments.
2. અરડૂસી (Adhatoda vasica) ના પાનમાં રહેલું 'વાસીસીન' (Vasicine) આલ્કલોઇડ કયા રોગના રામબાણ ઈલાજ માટે આયુર્વેદમાં સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે?The leaves of Ardusi (Adhatoda vasica / Justicia adhatoda) contain the alkaloid 'Vasicine', which is medically renowned for treating:
- Aમધુપ્રમેહ અને ડાયાબિટીસDiabetes and blood sugar (મધુપ્રમેહ)
- Bશ્વાસ, કફ અને દમ (Cough, asthma and bronchitis)Cough, asthma and bronchitis (શ્વાસ, કફ અને દમ)
- Cમૂત્રાશયની પથરીKidney stones (પથરી)
- Dધાધર અને ચામડીના રોગોSkin eczema and ringworm (ધાધર અને ખરજવું)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) શ્વાસ, કફ અને દમ (Cough, asthma and bronchitis)Cough, asthma and bronchitis (શ્વાસ, કફ અને દમ)
અરડૂસીના પાનનો રસ કફનાશક અને શ્વાસનળીને પહોળી કરનાર હોવાથી શ્વાસ, દમ અને ઉધરસમાં અતિ ગુણકારી છે.Ardusi leaves yield vasicine which acts as a powerful bronchodilator and expectorant, opening respiratory airways and clearing mucus.
3. આયુર્વેદિક ચિકિત્સામાં 'અરડૂસી' (અધાતોડા વાસિકા) નો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કયા રોગના ઉપચાર માટે થાય છે?Ardusi (Adhatoda vasica / Vasaka) is widely cultivated and utilized in Ayurvedic medicine primarily for the treatment of:
- Aશરદી, ઉધરસ, શ્વાસ અને દમ રોગોCough, asthma, and respiratory ailments
- Bચામડીના રોગો અને દાદરSkin eczema and fungal infections
- Cહાડકાંના ફ્રેક્ચર અને મચકોડFractured bones and sprains
- Dપથરીનો દુખાવોKidney stones
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) શરદી, ઉધરસ, શ્વાસ અને દમ રોગોCough, asthma, and respiratory ailments
અરડૂસીના પાનમાં રહેલું 'વાસીસીન' નામનું તત્વ કફનાશક અને શ્વાસનળીને પહોળી કરનારું હોવાથી ઉધરસ અને દમમાં અત્યંત ફાયદાકારક છે.Ardusi leaves contain the active alkaloid 'vasicine', which acts as a powerful bronchodilator and expectorant for bronchial asthma and cough.
4. 'ઇન્ડિયન જિનસેંગ' (Indian Ginseng) તરીકે વૈશ્વિક સ્તરે વિખ્યાત વનસ્પતિ 'વિથાનિયા સોમનિફેરા' ગુજરાતમાં કયા નામે ઓળખાય છે?Withania somnifera, popularly known as 'Indian Ginseng', is called by which vernacular name in Gujarat?
- Aકરિયાતું (Kalmegh)Kalmegh (કરિયાતું)
- Bશતાવરી (Shatavari)Shatavari (શતાવરી)
- Cબ્રાહ્મી (Brahmi)Brahmi (બ્રાહ્મી)
- Dઅશ્વગંધા (Ashwagandha)Ashwagandha (અશ્વગંધા)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) અશ્વગંધા (Ashwagandha)Ashwagandha (અશ્વગંધા)
અશ્વગંધાના મૂળિયામાંથી ઘોડા જેવી વાસ આવતી હોવાથી તેનું નામ અશ્વગંધા પડ્યું છે, જે શારીરિક બળ વધારનાર અદભુત ઔષધ છે.Ashwagandha's roots smell like horse sweat (Ashwa + Gandha) and are used as an adaptogen to relieve stress, fatigue, and restore vigor.
5. 'સર્પગંધા' (Rauvolfia serpentina) ના મૂળિયામાંથી કયું અગત્યનું આલ્કલોઇડ મળે છે જે હાઈ બ્લડપ્રેશર અને માનસિક અશાંતિ ઘટાડવા વપરાય છે?Rauvolfia serpentina, locally called 'Sarpagandha', yields which essential alkaloid historically prescribed for hypertension (high blood pressure) and mental disorders?
- Aએટ્રોપિનAtropine
- Bરીસર્પિન (Reserpine)Reserpine (રીસર્પિન)
- Cસ્ટ્રિકનીનStrychnine
- Dએફેડ્રિનEphedrine
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) રીસર્પિન (Reserpine)Reserpine (રીસર્પિન)
સર્પગંધામાંથી 'રીસર્પિન' નામનું તત્વ મળે છે જે રક્તચાપ (હાઈ બીપી) ઘટાડવા અને અનિદ્રા દૂર કરવા માટે અત્યંત જાણીતું છે.Reserpine isolated from Sarpagandha roots depletes peripheral catecholamines, lowering high blood pressure and calming agitated psychological states.
6. ત્રિદળ પાંદડાં ધરાવતું અને શિવપૂજામાં અનિવાર્ય એવું 'બીલી' (Aegle marmelos) નું ફળ કયા દર્દ માટે સર્વોત્તમ ઔષધ માનવામાં આવે છે?Which indigenous tree, venerated in Shaivism (Aegle marmelos / બીલી), has trifoliate leaves representing Lord Shiva's trident and fruit pulp relieving digestive dysentery?
- Aવાળ ખરવા અને ટાલ પડવીHair loss and baldness
- Bઆંખનો મોતિયોHigh eye pressure glaucoma
- Cમાત્ર અસ્થમાના હુમલાSevere bronchial asthma attacks only
- Dઝાડા, મરડો અને પાચન સંબંધી તકલીફો (Amoebic dysentery)Amoebic dysentery and gastrointestinal disorders (ઝાડા અને મરડો)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) ઝાડા, મરડો અને પાચન સંબંધી તકલીફો (Amoebic dysentery)Amoebic dysentery and gastrointestinal disorders (ઝાડા અને મરડો)
બીલીનું શરબત પેટની ગરમી, મરડો અને ઝાડામાં અતિ ગુણકારી છે. ભગવાન શિવને તેનું ત્રિદળ પર્ણ અર્પણ કરાય છે.Bael fruit (Aegle marmelos / Bilva) contains tannins and mucilage that heal intestinal mucosa and eradicate amoebic dysentery.
7. ગુજરાતના વગડામાં સામાન્ય રીતે ઊગતા 'આંકડા' (Calotropis procera) ના દૂધ અને પાંદડાનો પરંપરાગત ઉપયોગ શેના માટે થાય છે?What is the common vegetative medicinal use of the yellow latex / milk of Calotropis procera (Akado / આંકડો) in traditional Gujarat remedies?
- Aમીઠાઈમાં સુગંધ આપવાSweet dessert pudding flavoring
- Bબાળકો માટે પીવાનું દૂધDaily drinking milk substitute for infants
- Cઆંખ ધોવાના ટીપાં તરીકેEye washing drop without dilution
- Dસાંધાના દર્દો, સોજો ઉતારવા અને ચામડીના મસા દૂર કરવા માટે બાહ્ય ઉપયોગJoint pains, swellings, and wart removal (સાંધાનો દુખાવો, સોજો અને મસા દૂર કરવા)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) સાંધાના દર્દો, સોજો ઉતારવા અને ચામડીના મસા દૂર કરવા માટે બાહ્ય ઉપયોગJoint pains, swellings, and wart removal (સાંધાનો દુખાવો, સોજો અને મસા દૂર કરવા)
આંકડાના પાન ગરમ કરીને સાંધા પર બાંધવાથી સોજો અને દુખાવો મટે છે, પરંતુ તેનું દૂધ ઝેરી હોવાથી આંખમાં ન પડે તેની ખાસ કાળજી રાખવી પડે છે.Akado leaves warmed with castor oil relieve inflammatory joint swellings; its latex contains toxic cardiac glycosides and must never contact the eyes.
8. પ્રખ્યાત આયુર્વેદિક ઔષધ 'ત્રિફળા' કયા ત્રણ ઔષધીય ફળોના મિશ્રણથી બને છે?The famous Ayurvedic formulation 'Triphala' consists of which three medicinal fruits?
- Aઆંબળા, લીમડો અને તુલસીAmla, Neem, and Tulsi
- Bહરડે, બહેડા અને આંબળાHarde, Baheda, and Amla
- Cઅશ્વગંધા, હરડે અને ગૂગળAshwagandha, Harde, and Guggul
- Dઅરડૂસી, બહેડા અને શતાવરીArdusi, Baheda, and Shatavari
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) હરડે, બહેડા અને આંબળાHarde, Baheda, and Amla
ત્રિફળા ચૂર્ણ હરડે, બહેડા અને આંબળા એમ ત્રણ ઔષધીય ફળોના સમપ્રમાણ મિશ્રણથી બને છે.Triphala is composed of equal parts of Haritaki (Harde), Bibhitaki (Baheda), and Amalaki (Amla), widely harvested in Gujarat forests.
9. પ્રસિદ્ધ આયુર્વેદિક યોગ 'ત્રિફળા' કયા ત્રણ ફળોના સમાન મિશ્રણથી બને છે?Which three fruits in equal parts constitute the famous Ayurvedic compound formulation 'Triphala'?
- Aઆમળાં, હરડે અને બહેડાંAmla, Harde, and Baheda
- Bઆમળાં, લીમડો અને તુલસીAmla, Neem, and Tulsi
- Cહરડે, અશ્વગંધા અને ગળોHarde, Ashwagandha, and Giloy
- Dબહેડાં, જાંબુ અને બીલીBaheda, Jamun, and Bilva
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) આમળાં, હરડે અને બહેડાંAmla, Harde, and Baheda
ત્રિફળા ચૂર્ણ એ આમળાં, હરડે અને બહેડાંના સમાન મિશ્રણથી બને છે, જે પાચનતંત્ર અને આંખોના તેજ માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.Triphala is composed of Amla (Phyllanthus emblica), Harde (Terminalia chebula), and Baheda (Terminalia bellirica), extensively harvested in Gujarat forests.
10. કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટે ઉપયોગી ગુંદરિયું ઔષધીય વૃક્ષ 'ગુગળ' (કોમીફોરા વિઘ્ટાઈ) ગુજરાતના કયા કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં થાય છે?The endangered medicinal plant Guggal (Commiphora wightii), known for its cholesterol-lowering gum resin, grows naturally in which habitat of Gujarat?
- Aકચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના સૂકા પથરાળ ડુંગરાળ વિસ્તારોArid rocky hills of Kutch and Saurashtra
- Bડાંગના ગાઢ સદાબહાર જંગલોDense evergreen forests of Dangs
- Cનવસારીના દરિયાઈ મેંગ્રોવ્સSaline mangroves of Navsari
- Dનર્મદાના નદીકાંઠાRiverbanks of Narmada
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના સૂકા પથરાળ ડુંગરાળ વિસ્તારોArid rocky hills of Kutch and Saurashtra
ગુગળ એ કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના સૂકા ખડકાળ પ્રદેશોમાં થતી લુપ્તપ્રાય ઔષધીય વનસ્પતિ છે, જેમાંથી કિંમતી સુગંધિત ગુગળ ગુંદર મેળવાય છે.Guggal (Commiphora wightii) is an endangered thorny tree adapted to the arid, rocky terrain of Kutch and Saurashtra, harvested for its therapeutic oleo-gum-resin.
ગુજરાતની ઔષધીય વનસ્પતિ ના વધુ 2 સેટ2 more sets of Medicinal Plants of Gujarat
પ્રેક્ટિસમાં દરેક પ્રશ્ન પછી તરત જવાબ મળે છે. ફુલ મોક ટેસ્ટમાં અસલી પરીક્ષા જેવો સમય હોય છે.Practice gives the answer right after each question. Full mock tests time you like the real exam.