Environmental Engineering: પ્રશ્નો અને જવાબોEnvironmental Engineering: questions and answers
GPSC, GSSSB, તલાટી અને ગુજરાત પોલીસ પરીક્ષા માટે 10 ફ્રી પ્રશ્નો, દરેકનો જવાબ અને ગુજરાતી + English સમજૂતી સાથે.10 free practice questions for GPSC, GSSSB, Talati and Gujarat Police exams, each with the answer and a Gujarati + English explanation.
1. ઔદ્યોગિક વાયુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણમાં, ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટર્સ (ESP) નો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શાના માટે થાય છે?In industrial air pollution control, Electrostatic Precipitators (ESPs) are widely utilized primarily for:
- Aવાતાવરણીય પવનની ગતિ માપવાMeasuring atmospheric wind turbulence
- Bસલ્ફર ડાયોક્સાઇડ ગેસનું તટસ્થીકરણNeutralizing sulfur dioxide and acidic gases
- CVOCs દૂર કરવાEliminating volatile organic compounds (VOCs)
- Dફ્લૂ ગેસમાંથી ફ્લાય એશના અતિ સૂક્ષ્મ કણોને ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતા (>99%) થી દૂર કરવાHigh-efficiency (>99%) removal of fine sub-micron fly ash particulates from flue gas streams
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) ફ્લૂ ગેસમાંથી ફ્લાય એશના અતિ સૂક્ષ્મ કણોને ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતા (>99%) થી દૂર કરવાHigh-efficiency (>99%) removal of fine sub-micron fly ash particulates from flue gas streams
ESP ઉચ્ચ વોલ્ટેજ ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ક્ષેત્ર વડે થર્મલ પાવર પ્લાન્ટના ધુમાડામાંથી 99% થી વધુ ફ્લાય એશ કણો એકઠા કરે છે.ESPs apply high voltage electrostatic fields (30-70 kV) to ionize and collect over 99% of particulate matter and fly ash from thermal power station flue gases.
2. ગંદા પાણીના પ્રમાણભૂત 5-દિવસીય બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (BOD₅) ટેસ્ટને કેટલા અચળ તાપમાને ઇનક્યુબેટ કરવામાં આવે છે?Standard 5-day Biochemical Oxygen Demand (BOD₅) test of wastewater is incubated at a constant temperature of:
- A20°C20°C
- B25°C25°C
- C37°C37°C
- D15°C15°C
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) 20°C20°C
પ્રમાણભૂત BOD ટેસ્ટ 20°C તાપમાને 5 દિવસ સુધી અંધારામાં રાખવામાં આવે છે જેથી આલ્ગી પ્રકાશસંશ્લેષણ ન કરે.Standard BOD determination requires 5 days of incubation at 20°C in darkness to prevent photosynthetic algae growth.
3. શહેરી પીવાના પાણીના વિતરણ નેટવર્કમાં ગ્રાહકના નળ સુધી આશરે ૦.૨ mg/L ફ્રી રેસિડ્યુઅલ ક્લોરિન શા માટે જાળવવામાં આવે છે?In municipal drinking water distribution networks, a free residual chlorine level of approximately 0.2 mg/L is maintained at the consumer's tap primarily to:
- Aવિતરણ પાઇપલાઇનમાં વહન દરમિયાન રોગકારક જીવાણુઓથી થતા પુનઃપ્રદૂષણ સામે રક્ષણ આપવાSafeguard against microbial recontamination and pathogen regrowth during transit through distribution pipes
- Bપાણીની વિદ્યુત વાહકતા વધારવાIncrease the electrical conductivity of water
- Cભારે ધાતુઓ દૂર કરવાPrecipitate heavy metal fluorides at home
- Dપાણીની કઠિનતા શૂન્ય કરવાReduce water hardness to zero
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) વિતરણ પાઇપલાઇનમાં વહન દરમિયાન રોગકારક જીવાણુઓથી થતા પુનઃપ્રદૂષણ સામે રક્ષણ આપવાSafeguard against microbial recontamination and pathogen regrowth during transit through distribution pipes
પાણીની પાઇપલાઇનમાં તિરાડો કે દૂષણથી બેક્ટેરિયા ફરી ન ફેલાય તે માટે નળ સુધી ૦.૨ mg/L શેષ ક્લોરિન રાખવામાં આવે છે.Residual chlorine protects treated water from post-treatment biological contamination in pipelines and storage reservoirs before reaching consumers.
4. સ્લો સેન્ડ ફિલ્ટરની રેતીની સપાટી પર બનતા જૈવિક સ્તરને શું કહેવામાં આવે છે જે પાણીનું શુદ્ધિકરણ કરે છે?The biological film formed on the surface of a Slow Sand Filter that performs purification is called:
- Aએક્ટિવેટેડ સ્લજ બ્લેન્કેટActivated sludge blanket
- Bજીલેટીનસ ફ્લોક સ્તરGelatinous floc layer
- Cઝિઓલાઇટ કોટિંગZeolite coating
- Dશ્મટ્સડેકે (Schmutzdecke / Dirty skin)Schmutzdecke (Dirty skin layer)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) શ્મટ્સડેકે (Schmutzdecke / Dirty skin)Schmutzdecke (Dirty skin layer)
સ્લો સેન્ડ ફિલ્ટરની સપાટી પર બનતા જીવંત જૈવિક સ્તરને શ્મટ્સડેકે કહે છે, જે બેક્ટેરિયા અને કાર્બનિક કચરાનું પાચન કરે છે.Schmutzdecke is the zoogleal biological biofilm that develops on the top layer of sand in a slow sand filter, removing pathogens and decomposing organic matter.
5. પીવાના પાણીના ડિસઇન્ફેક્શનમાં, ક્લોરિનની તુલનામાં ઓઝોન (O3) ની મુખ્ય વ્યવહારુ મર્યાદા કઈ છે?In drinking water disinfection, the major operational limitation of using Ozone (O3) compared to Chlorine is that Ozone:
- Aતીવ્ર દવા જેવી દુર્ગંધ આપે છેImparts an intense lingering unpleasant medicinal odor
- Bબેક્ટેરિયા સામે બિલકુલ બિનઅસરકારક છેIs completely ineffective against bacteria and cysts
- Cવિસ્તરણ પાઇપલાઇન નેટવર્કમાં કોઈ લાંબા ગાળાનું અવશેષ (residual) ડિસઇન્ફેક્ટન્ટ છોડતું નથીLeaves no persistent residual disinfectant in the distribution pipeline network
- Dડહોળાશ ખૂબ વધારે છેIncreases water turbidity dramatically
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (C) વિસ્તરણ પાઇપલાઇન નેટવર્કમાં કોઈ લાંબા ગાળાનું અવશેષ (residual) ડિસઇન્ફેક્ટન્ટ છોડતું નથીLeaves no persistent residual disinfectant in the distribution pipeline network
ઓઝોન ઝડપથી ઓક્સિજન બની જાય છે જેથી પાઇપલાઇનમાં લાંબા સમય સુધી જંતુઓ સામે રક્ષણ આપવા કોઈ અવશેષ (residual) રહેતું નથી.Ozone decomposes rapidly back to oxygen (half-life ~20 minutes) leaving no residual protection against recontamination in the municipal pipeline network. Secondary chlorination is often required.
6. એક્ટિવેટેડ સ્લજ પ્રક્રિયાની ડિઝાઇનમાં, 150 ml/g થી વધુ સ્લજ વોલ્યુમ ઇન્ડેક્સ (SVI) મૂલ્ય સામાન્ય રીતે સેકન્ડરી ક્લેરિફાયરમાં નીચેનામાંથી કઈ સ્થિતિ સૂચવે છે?In the design of an activated sludge process, a Sludge Volume Index (SVI) value greater than 150 ml/g typically indicates which of the following conditions in the secondary clarifier?
- Aઅતિશય ડીનાઇટ્રિફિકેશન જેના કારણે સ્લજ ઉપર આવે છેExcessive denitrification causing sludge rising
- Bઅત્યંત ગાઢ અને ઝડપથી સેટલ થતો સ્લજHighly dense and rapidly settling sludge
- Cગંભીર સ્લજ બલ્કિંગ અને નબળી સેટલબિલિટીSevere sludge bulking and poor settleability
- Dવધુ પડતા વાયુમિશ્રણને કારણે પિન-પોઇન્ટ ફ્લોક રચનાPin-point floc formation due to over-aeration
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (C) ગંભીર સ્લજ બલ્કિંગ અને નબળી સેટલબિલિટીSevere sludge bulking and poor settleability
150 ml/g થી વધુ SVI સ્લજ બલ્કિંગ સૂચવે છે, આ એક એવી સ્થિતિ છે જ્યાં સ્લજ સારી રીતે કોમ્પેક્ટ થતો નથી અને નબળી રીતે સેટલ થાય છે, જે મોટાભાગે ફિલામેન્ટસ બેક્ટેરિયાના અતિશય વિકાસને કારણે થાય છે.An SVI greater than 150 ml/g indicates sludge bulking, a condition where the sludge does not compact well and settles poorly, often due to the excessive growth of filamentous bacteria.
7. પર્યાવરણીય ઈજનેરીમાં, પીવાના પાણીમાં વધુ પડતા ક્લોરાઇડ્સની હાજરી પાણીને કયો સ્વાદ આપે છે?In environmental engineering, the presence of excessive Chlorides in drinking water imparts which taste?
- Aખારો સ્વાદ (Salty taste)Salty taste
- Bકડવો સ્વાદBitter taste
- Cમીઠો સ્વાદSweet taste
- Dખાટો સ્વાદSour taste
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) ખારો સ્વાદ (Salty taste)Salty taste
250 mg/L થી વધુ ક્લોરાઇડ પાણીને ખારો સ્વાદ આપે છે. IS 10500 મુજબ સ્વીકાર્ય મર્યાદા 250 mg/L છે.Chloride concentrations above 250 mg/L impart a distinct salty taste to water. IS 10500 specifies acceptable limit as 250 mg/L and permissible limit as 1000 mg/L.
8. ગટર પાઇપલાઇનમાં, આવતી ગટર અને જતી ગટર વચ્ચેના ઇન્વર્ટ લેવલનો તફાવત કેટલાથી વધે ત્યારે ડ્રોપ મેનહોલ (Drop manhole) બનાવવામાં આવે છે?In sewer pipeline construction, drop manholes are constructed when the difference in invert elevation between the incoming sewer and outgoing sewer exceeds:
- A0.15 મીટર0.15 m
- B0.60 મીટર (60 સેમી)0.60 m (60 cm)
- C1.50 મીટર1.50 m
- D3.00 મીટર3.00 m
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) 0.60 મીટર (60 સેમી)0.60 m (60 cm)
CPHEEO મુજબ જ્યારે બે ગટર વચ્ચેનો ઊંચાઈ તફાવત 0.60 મીટરથી વધુ હોય ત્યારે ગંદા પાણીને છાંટા વગર નીચે ઉતારવા ડ્રોપ મેનહોલ બનાવાય છે.As per CPHEEO manual, a drop manhole is provided when a branch sewer enters a manhole at an elevation greater than 0.60 m above the invert of the outgoing sewer.
9. પાણીના શુદ્ધિકરણમાં કાચા પાણીમાં ફટકડી (Alum) ઉમેરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?In water treatment, the primary purpose of adding Alum [Al2(SO4)3 · 18H2O] to raw water is to:
- Aઋણભારિત કલિલ કણોનું ચાર્જ ન્યુટ્રલાઇઝેશન કરી મોટા ફ્લોક્સ બનાવી સેટલ કરવાDestabilize negatively charged colloidal clay particles through charge neutralization to form settleable flocs
- Bવાયરસનો સીધો નાશ કરવોDisinfect and kill all viruses directly
- Cઓગળેલા ક્ષારો સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાRemove total dissolved salt minerals
- Dપાણીનું pH 10 થી ઉપર વધારવુંIncrease the water pH above 10
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) ઋણભારિત કલિલ કણોનું ચાર્જ ન્યુટ્રલાઇઝેશન કરી મોટા ફ્લોક્સ બનાવી સેટલ કરવાDestabilize negatively charged colloidal clay particles through charge neutralization to form settleable flocs
ફટકડી પાણીમાં રહેલા ઋણભારિત કણોનું વીજભાર તટસ્થીકરણ કરે છે, જેથી કણો ભેગા મળી મોટા ગઠ્ઠા (ફ્લોક્સ) બનાવે છે જે સરળતાથી નીચે બેસી જાય છે.Alum hydrolyzes to form trivalent aluminium cations (Al³⁺) that neutralize the negative zeta potential on colloidal particles, allowing them to agglomerate into heavy gelatinous aluminium hydroxide flocs.
10. સીઓડી (કેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) હંમેશા છે:COD (Chemical Oxygen Demand) is always:
- ABOD કરતાં ઓછુંLess than BOD
- BBOD સમાનEqual to BOD
- CBOD કરતાં વધારે અથવા તેની બરાબરGreater than or equal to BOD
- DBOD સાથે અસંબંધિતUnrelated to BOD
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (C) BOD કરતાં વધારે અથવા તેની બરાબરGreater than or equal to BOD
સીઓડી હંમેશા ≥ બીઓડી છે કારણ કે સીઓડી તમામ કાર્બનિક પદાર્થોને રાસાયણિક રીતે ઓક્સિડાઇઝ કરવા માટે જરૂરી ઓક્સિજનને માપે છે, જ્યારે બીઓડી માત્ર જૈવિક રીતે ડિગ્રેડેબલ કાર્બનિક પદાર્થોને માપે છે.COD is always ≥ BOD because COD measures the oxygen needed to chemically oxidize ALL organic matter, while BOD measures only biologically degradable organic matter.
Environmental Engineering ના વધુ 5 સેટ5 more sets of Environmental Engineering
પ્રેક્ટિસમાં દરેક પ્રશ્ન પછી તરત જવાબ મળે છે. ફુલ મોક ટેસ્ટમાં અસલી પરીક્ષા જેવો સમય હોય છે.Practice gives the answer right after each question. Full mock tests time you like the real exam.