કટોકટીની જોગવાઈઓ: પ્રશ્નો અને જવાબોEmergency Provisions: questions and answers
GPSC, GSSSB, તલાટી અને ગુજરાત પોલીસ પરીક્ષા માટે 10 ફ્રી પ્રશ્નો, દરેકનો જવાબ અને ગુજરાતી + English સમજૂતી સાથે.10 free practice questions for GPSC, GSSSB, Talati and Gujarat Police exams, each with the answer and a Gujarati + English explanation.
1. અત્યાર સુધી ભારતમાં કઈ કટોકટી ક્યારેય જાહેર થઈ નથી?Which emergency has never been declared in India?
- Aનાણાકીય કટોકટી (અનુચ્છેદ 360)Financial Emergency (Article 360)
- Bરાષ્ટ્રીય કટોકટી (અનુચ્છેદ 352)National Emergency (Article 352)
- Cરાષ્ટ્રપતિ શાસન (અનુચ્છેદ 356)President's Rule (Article 356)
- Dદર્શાવેલ ત્રણેય જાહેર થઈ ચૂકી છેAll three have been declared
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) નાણાકીય કટોકટી (અનુચ્છેદ 360)Financial Emergency (Article 360)
અનુચ્છેદ 360 હેઠળ નાણાકીય કટોકટી ક્યારેય જાહેર થઈ નથી.A Financial Emergency under Article 360 has never been declared.
2. કયા સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી કે અનુચ્છેદ 356 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવાની ઘોષણા ન્યાયિક સમીક્ષા (Judicial Review) ને આધીન છે?Which landmark judgment laid down stringent guidelines that the President's proclamation imposing President's Rule under Article 356 is subject to judicial review?
- Aએસ. આર. બોમ્માઈ વિ. યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા (1994)S. R. Bommai v. Union of India (1994)
- Bએ. કે. ગોપાલન વિ. મદ્રાસ રાજ્ય (1950)A. K. Gopalan v. State of Madras (1950)
- Cમેનકા ગાંધી વિ. ભારત સંઘ (1978)Maneka Gandhi v. Union of India (1978)
- Dશંકરી પ્રસાદ વિ. ભારત સંઘ (1951)Shankari Prasad v. Union of India (1951)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) એસ. આર. બોમ્માઈ વિ. યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા (1994)S. R. Bommai v. Union of India (1994)
1994ના એસ.આર. બોમ્માઈ કેસમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે ચુકાદો આપ્યો હતો કે રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન (અનુચ્છેદ 356) મનસ્વી રીતે લાદી શકાતું નથી અને તે અદાલતી સમીક્ષાને પાત્ર છે.In S.R. Bommai v. Union of India (1994), a 9-judge Constitution Bench held that the exercise of power under Article 356 is not absolute and is subject to judicial scrutiny against mala fide or unconstitutional grounds.
3. રાષ્ટ્રીય કટોકટી કયા અનુચ્છેદ હેઠળ જાહેર થાય છે?Under which Article is a National Emergency declared?
- Aઅનુચ્છેદ 352Article 352
- Bઅનુચ્છેદ 356Article 356
- Cઅનુચ્છેદ 360Article 360
- Dઅનુચ્છેદ 365Article 365
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) અનુચ્છેદ 352Article 352
અનુચ્છેદ 352: યુદ્ધ, બાહ્ય આક્રમણ કે સશસ્ત્ર બળવાના કારણે રાષ્ટ્રીય કટોકટી.Article 352: war, external aggression or armed rebellion.
4. રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન નીચે મુજબ લાદવામાં આવે છે:The President's Rule in a State is imposed under:
- Aકલમ 352Article 352
- Bકલમ 356Article 356
- Cકલમ 360Article 360
- Dકલમ 370Article 370
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) કલમ 356Article 356
કલમ 356 રાષ્ટ્રપતિને રાષ્ટ્રપતિ શાસન (રાજ્યની કટોકટી) લાદવાની સત્તા આપે છે જ્યારે રાજ્યનું બંધારણીય તંત્ર નિષ્ફળ જાય છે.Article 356 empowers the President to impose President's Rule (State Emergency) when the constitutional machinery of a state fails.
5. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નાણાકીય કટોકટી (Financial Emergency) જાહેર કરવા સંબંધી જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?Which Constitutional Article deals with the proclamation of a Financial Emergency by the President of India?
- Aઅનુચ્છેદ 365Article 365
- Bઅનુચ્છેદ 352Article 352
- Cઅનુચ્છેદ 356Article 356
- Dઅનુચ્છેદ 360 (Article 360)Article 360
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (D) અનુચ્છેદ 360 (Article 360)Article 360
અનુચ્છેદ 360 નાણાકીય કટોકટી સાથે સંબંધિત છે. ભારતમાં આજ સુધી એક પણ વાર નાણાકીય કટોકટી લાદવામાં આવી નથી.Article 360 deals with Financial Emergency if the financial stability or credit of India is threatened. Notably, Financial Emergency has never been declared in India so far.
6. કયો અનુચ્છેદ રાષ્ટ્રપતિને રાજ્યમાં "રાષ્ટ્રપતિ શાસન" લાદવાની સત્તા આપે છે?Which Article empowers the President to impose "President's Rule" in a State?
- Aકલમ 352Article 352
- Bકલમ 356Article 356
- Cકલમ 360Article 360
- Dકલમ 365Article 365
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) કલમ 356Article 356
કલમ 356 રાષ્ટ્રપતિને રાજ્ય સરકારના કાર્યો સંભાળવાની મંજૂરી આપે છે જો તેઓ સંતુષ્ટ હોય કે રાજ્યની સરકાર બંધારણની જોગવાઈઓ અનુસાર ચલાવી શકાતી નથી.Article 356 allows the President to assume State government functions if he is satisfied that the government of the State cannot be carried on in accordance with the provisions of the Constitution.
7. 44મા સુધારા (1978) દ્વારા રાષ્ટ્રીય કટોકટીના કારણ તરીકે કયો શબ્દ "આંતરિક અશાંતિ"ની જગ્યાએ મૂકવામાં આવ્યો?The 44th Amendment replaced "internal disturbance" as a ground for National Emergency with which words?
- Aસશસ્ત્ર બળવોArmed rebellion
- Bઆર્થિક સંકટEconomic crisis
- Cબંધારણીય તંત્રની નિષ્ફળતાFailure of constitutional machinery
- Dબાહ્ય આક્રમણExternal aggression
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) સશસ્ત્ર બળવોArmed rebellion
44મા સુધારાથી "આંતરિક અશાંતિ"ને બદલે "સશસ્ત્ર બળવો" શબ્દ મુકાયો."Internal disturbance" became "armed rebellion".
8. કયા પ્રખ્યાત ચુકાદામાં (૧૯૯૪) સુપ્રીમ કોર્ટે અનુચ્છેદ ૩૫૬ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ શાસનના મનસ્વી ઉપયોગ સામે કડક બંધારણીય દિશાનિર્દેશો નક્કી કર્યા હતા?In which celebrated judgment (1994) did the Supreme Court lay down strict constitutional safeguards against the arbitrary imposition of President's Rule under Article 356?
- Aમિનેર્વા મિલ્સ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાMinerva Mills vs Union of India
- Bએસ. આર. બોમ્માઈ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાS. R. Bommai vs Union of India
- Cગોલકનાથ વિરુદ્ધ પંજાબ રાજ્યGolaknath vs State of Punjab
- Dઇન્દિરા નહેરુ ગાંધી વિરુદ્ધ રાજ નારાયણIndira Nehru Gandhi vs Raj Narain
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) એસ. આર. બોમ્માઈ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાS. R. Bommai vs Union of India
એસ. આર. બોમ્માઈ કેસ (૧૯૯૪) માં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું કે અનુચ્છેદ ૩૫૬ ન્યાયિક સમીક્ષાને પાત્ર છે અને બહુમતી સાબિત કરવાનો એકમાત્ર માપદંડ વિધાનસભા ગૃહ છે.In the S. R. Bommai case (1994), the Supreme Court ruled that Article 356 is subject to judicial review and majority must be tested on the floor of the Assembly.
9. બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૫૯ હેઠળ રાષ્ટ્રીય કટોકટી દરમિયાન અનુચ્છેદ ૨૦ અને ૨૧ સિવાયના મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે કોર્ટમાં જવાનો અધિકાર સ્થગિત કરવાનો હુકમ કોણ કરી શકે છે?Under Article 359 of the Constitution, who is empowered to suspend the right to move any court for the enforcement of Fundamental Rights during a National Emergency?
- Aરાષ્ટ્રપતિના વિશેષ આદેશ દ્વારા (Presidential Order)The President of India by Presidential Order
- Bભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશThe Chief Justice of India
- Cકેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી એકપક્ષીય રીતેThe Union Home Minister unilaterally
- Dઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના વડાThe Director of Intelligence Bureau
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) રાષ્ટ્રપતિના વિશેષ આદેશ દ્વારા (Presidential Order)The President of India by Presidential Order
અનુચ્છેદ ૩૫૯ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ હુકમ બહાર પાડીને અધિકારોના ન્યાયિક અમલને મોકૂફ રાખી શકે છે પરંતુ ૨૦ અને ૨૧ ક્યારેય મોકૂફ થતા નથી.Under Article 359(1), the President may by order declare that the right to move any court for enforcement of specified fundamental rights (except Art 20 and 21) shall remain suspended during emergency.
10. અનુચ્છેદ ૩૫૨ હેઠળ રાષ્ટ્રીય કટોકટી જાહેર કરવામાં આવી હોય ત્યારે પણ બંધારણ દ્વારા મળેલા કયા મૂળભૂત અધિકારો મોકૂફ કરી શકાતા નથી?Which Fundamental Right under the Indian Constitution CANNOT be suspended even during a National Emergency proclaimed under Article 352?
- Aઅનુચ્છેદ ૨૦ અને ૨૧Articles 20 and 21
- Bમાત્ર અનુચ્છેદ ૧૯Article 19 only
- Cઅનુચ્છેદ ૧૪ અને ૧૫Articles 14 and 15
- Dઅનુચ્છેદ ૩૨Article 32
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) અનુચ્છેદ ૨૦ અને ૨૧Articles 20 and 21
૪૪મા બંધારણીય સુધારા ૧૯૭૮ મુજબ રાષ્ટ્રીય કટોકટી વખતે પણ નાગરિકોના અનુચ્છેદ ૨૦ (ગુના સામે રક્ષણ) અને અનુચ્છેદ ૨૧ (જીવન અને દૈહિક સ્વતંત્રતા) મોકૂફ કરી શકાતા નથી.By the 44th Constitutional Amendment Act, 1978, Article 359 was amended so that the right to protection in respect of conviction for offences (Art 20) and right to life and personal liberty (Art 21) cannot be suspended.
કટોકટીની જોગવાઈઓ ના વધુ 1 સેટ1 more sets of Emergency Provisions
પ્રેક્ટિસમાં દરેક પ્રશ્ન પછી તરત જવાબ મળે છે. ફુલ મોક ટેસ્ટમાં અસલી પરીક્ષા જેવો સમય હોય છે.Practice gives the answer right after each question. Full mock tests time you like the real exam.