મૂળભૂત અધિકારો: પ્રશ્નો અને જવાબોFundamental Rights: questions and answers
GPSC, GSSSB, તલાટી અને ગુજરાત પોલીસ પરીક્ષા માટે 10 ફ્રી પ્રશ્નો, દરેકનો જવાબ અને ગુજરાતી + English સમજૂતી સાથે.10 free practice questions for GPSC, GSSSB, Talati and Gujarat Police exams, each with the answer and a Gujarati + English explanation.
1. બંધારણમાં મૂળ સ્વરૂપે કેટલા મૂળભૂત અધિકારો હતા અને હાલ કેટલા છે?How many Fundamental Rights were there originally, and how many now?
- Aમૂળ 7, હાલ 67 originally, 6 now
- Bમૂળ 6, હાલ 76 originally, 7 now
- Cમૂળ 7, હાલ 77 originally, 7 now
- Dમૂળ 8, હાલ 68 originally, 6 now
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) મૂળ 7, હાલ 67 originally, 6 now
મિલકતનો અધિકાર 44મા સુધારાથી દૂર થતાં 7 માંથી 6 મૂળભૂત અધિકારો રહ્યા.Removing the right to property (44th Amendment) left six of seven.
2. બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૨(૪) મુજબ નિવારક અટકાયત (Preventive Detention) હેઠળ સલાહકાર બોર્ડ (Advisory Board) ના અભિપ્રાય વિના વધુમાં વધુ કેટલા સમય સુધી વ્યક્તિને અટકમાં રાખી શકાય છે?Under Article 22(4) of the Indian Constitution, what is the maximum initial period for which a person can be detained under a Preventive Detention law without obtaining the opinion of an Advisory Board?
- Aત્રણ મહિનાThree months
- Bએક મહિનોOne month
- Cછ મહિનાSix months
- Dબે અઠવાડિયાTwo weeks
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) ત્રણ મહિનાThree months
અનુચ્છેદ ૨૨(૪) મુજબ પાસા (PASA) કે નિવારક અટકાયતમાં હાઈકોર્ટના જજોના બનેલા એડવાઈઝરી બોર્ડની મંજૂરી વિના ૩ મહિનાથી વધુ સમય માટે અટકમાં રાખી શકાતો નથી.Article 22(4) provides that no law providing for preventive detention shall authorize detention for a longer period than three months unless an Advisory Board consisting of High Court Judges reports sufficient cause.
3. કયા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ દ્વારા મિલકતના અધિકારને મૂળભૂત અધિકારોમાંથી દૂર કરી અનુચ્છેદ ૩૦૦A હેઠળ માત્ર કાનૂની અધિકાર બનાવવામાં આવ્યો?By which Constitutional Amendment Act was the Right to Property deleted from the list of Fundamental Rights (Articles 19(1)(f) & 31) and reclassified as a legal right under Article 300A?
- A૪૨મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૭૬42nd Constitutional Amendment Act, 1976
- B૪૪મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૭૮44th Constitutional Amendment Act, 1978
- C૨૪મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૭૧24th Constitutional Amendment Act, 1971
- D૫૨મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૮૫52nd Constitutional Amendment Act, 1985
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) ૪૪મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૭૮44th Constitutional Amendment Act, 1978
૪૪મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૭૮) દ્વારા મિલકતના અધિકારને મૂળભૂત અધિકારોમાંથી રદ કરી અનુચ્છેદ ૩૦૦A હેઠળ કાનૂની/બંધારણીય અધિકાર બનાવાયો.The Janata Party Government enacted the 44th Amendment Act 1978, deleting Article 31 from Part III and shifting Right to Property to Part XII as Article 300A.
4. ભારતના બંધારણનો કયો અનુચ્છેદ ૧૪ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કોઈપણ કારખાના, ખાણ કે જોખમી વ્યવસાયમાં કામે રાખવા પર સખત પ્રતિબંધ મૂકે છે?Which Article of the Constitution prohibits the employment of children below the age of 14 years in any factory, mine, or other hazardous employment?
- Aઅનુચ્છેદ ૨૪Article 24
- Bઅનુચ્છેદ ૨૩Article 23
- Cઅનુચ્છેદ ૨૧AArticle 21A
- Dઅનુચ્છેદ ૪૫Article 45
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) અનુચ્છેદ ૨૪Article 24
અનુચ્છેદ ૨૪ બાળમજૂરી વિરુદ્ધ મૂળભૂત અધિકાર આપે છે અને ૧૪ વર્ષથી નાના બાળકોને જોખમી કામમાં રોકવા સામે સજાપાત્ર ગુનો ગણે છે.Article 24 explicitly states: 'No child below the age of fourteen years shall be employed to work in any factory or mine or engaged in any other hazardous employment.'
5. ભારતના બંધારણનો અનુચ્છેદ ૨૦(૩) સ્વ-આરોપણ વિરુદ્ધ રક્ષણ (Self-Incrimination) આપે છે. તે શું સ્પષ્ટ કરે છે?Article 20(3) of the Constitution of India provides immunity against self-incrimination. It states that:
- Aકોઈપણ ગુનાના આરોપીને પોતાની વિરુદ્ધ સાક્ષી બનવા માટે ફરજ પાડી શકાશે નહીંNo person accused of any offence shall be compelled to be a witness against himself
- Bએક જ ગુના માટે કોઈપણ વ્યક્તિ પર એકથી વધુ વાર કામ ચલાવી સજા કરી શકાશે નહીંNo person shall be prosecuted and punished for the same offence more than once
- Cકાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા સિવાય કોઈપણ વ્યક્તિને તેના જીવનથી વંચિત રાખી શકાશે નહીંNo person shall be deprived of his life except according to procedure established by law
- Dભૂતકાળની અસરથી કોઈ પશ્ચાતવર્તી ફોજદારી કાયદો લાગુ કરી શકાશે નહીંNo ex-post facto law can impose retroactive punishment
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) કોઈપણ ગુનાના આરોપીને પોતાની વિરુદ્ધ સાક્ષી બનવા માટે ફરજ પાડી શકાશે નહીંNo person accused of any offence shall be compelled to be a witness against himself
અનુચ્છેદ ૨૦(૩) મુજબ આરોપીને પોતાની જ વિરુદ્ધ પુરાવો આપવા કે કબૂલાત કરવા દબાણ કરી શકાતું નથી.Article 20(3) guarantees the privilege against self-incrimination, ensuring an accused cannot be compelled to give testimony against themselves.
6. અનુચ્છેદ ૧૯(૨) હેઠળ વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર વાજબી નિયંત્રણો લાદવા માટે નીચેનામાંથી કયો બંધારણીય આધાર નથી?Which of the following is NOT a permissible ground for imposing reasonable restrictions on the Freedom of Speech and Expression under Article 19(2)?
- Aભારતનું સાર્વભૌમત્વ અને અખંડિતતાSovereignty and integrity of India
- Bસામાન્ય વહીવટી નીતિઓની જાહેર ટીકાPublic criticism of general administrative policy
- Cરાજ્યની સુરક્ષા અને જાહેર વ્યવસ્થા (પબ્લિક ઓર્ડર)Security of the State and Public Order
- Dઅદાલતનો તિરસ્કાર અને બદનક્ષીContempt of Court and Defamation
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) સામાન્ય વહીવટી નીતિઓની જાહેર ટીકાPublic criticism of general administrative policy
અનુચ્છેદ ૧૯(૨) માં ૮ ચોક્કસ આધારો છે. સરકારની નીતિઓની શાંતિપૂર્ણ ટીકા કરવી એ મૂળભૂત અધિકાર છે, તેના પર પ્રતિબંધ મૂકી શકાય નહીં.Article 19(2) enumerates 8 grounds: sovereignty, security, foreign relations, public order, decency, contempt of court, defamation, incitement. Administrative criticism is a democratic right.
7. ભારતના સંવિધાનના અનુચ્છેદ 14 ('કાયદા સમક્ષ સમાનતા' અને 'કાયદાઓનું સમાન રક્ષણ')ના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો પૈકી કયું/કયા સાચું/સાચા છે? 1. 'કાયદા સમક્ષ સમાનતા'ની વિભાવના બ્રિટિશ મૂળની છે, જ્યારે 'કાયદાઓનું સમાન રક્ષણ' અમેરિકન બંધારણમાંથી લેવામાં આવ્યું છે. 2. અનુચ્છેદ 14 ધારાસભા દ્વારા વ્યક્તિઓ, વસ્તુઓ અને વ્યવહારોના વાજબી વર્ગીકરણ (રિઝનેબલ ક્લાસિફિકેશન) પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. 3. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યોના રાજ્યપાલોને અનુચ્છેદ 14 ના અપવાદ તરીકે અનુચ્છેદ 361 હેઠળ તેમના હોદ્દાની મુદત દરમિયાન ફોજદારી કાર્યવાહીમાંથી વ્યક્તિગત બંધારણીય મુક્તિ મળે છે. નીચે આપેલા કૂટનો ઉપયોગ કરીને સાચો ઉત્તર પસંદ કરો:With reference to Article 14 of the Constitution of India ('Equality before Law' and 'Equal Protection of the Laws'), which of the following statements is/are correct? 1. The concept of 'Equality before Law' is of British origin, whereas 'Equal Protection of the Laws' is borrowed from the American Constitution. 2. Article 14 forbids reasonable classification of persons, objects, and transactions by the legislature. 3. The President of India and Governors of States enjoy personal constitutional immunity from criminal proceedings during their term of office under Article 361 as an exception to Article 14. Select the correct answer using the code given below:
- Aમાત્ર 1 અને 21 and 2 only
- Bમાત્ર 1 અને 31 and 3 only
- Cમાત્ર 33 only
- D1, 2 અને 31, 2 and 3
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (B) માત્ર 1 અને 31 and 3 only
વિધાન 1 અને 3 સાચાં છે. 'કાયદા સમક્ષ સમાનતા' બ્રિટિશ કાયદામાંથી (ડાયસીનો કાયદાનો શાસન સિદ્ધાંત) અને 'કાયદાઓનું સમાન રક્ષણ' યુએસ બંધારણમાંથી લેવાયું છે. અનુચ્છેદ 361 રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલને ફોજદારી કાર્યવાહી સામે રક્ષણ આપે છે. વિધાન 2 ખોટું છે કારણ કે અનુચ્છેદ 14 'વાજબી વર્ગીકરણ'ની છૂટ આપે છે પરંતુ ભેદભાવપૂર્ણ વર્ગ કાયદાઓ પર રોક લગાવે છે.Statements 1 and 3 are correct. 'Equality before Law' is an English common law concept (Dicey's Rule of Law), while 'Equal Protection of the Laws' comes from the 14th Amendment of the US Constitution. Article 361 provides constitutional immunity to the President and Governors. Statement 2 is incorrect because Article 14 permits 'reasonable classification' based on intelligible differentia, while prohibiting class legislation.
8. અનુચ્છેદ ૨૧A હેઠળ રાજ્યએ કયા વયજૂથના તમામ બાળકોને મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂરું પાડવાનું રહેશે?Under Article 21A, the State shall provide free and compulsory education to all children of which age group?
- A૬ થી ૧૪ વર્ષ6 to 14 years
- B૩ થી ૬ વર્ષ3 to 6 years
- C૬ થી ૧૮ વર્ષ6 to 18 years
- D૫ થી ૧૫ વર્ષ5 to 15 years
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) ૬ થી ૧૪ વર્ષ6 to 14 years
૮૬મા બંધારણીય સુધારા ૨૦૦૨ દ્વારા ઉમેરાયેલા અનુચ્છેદ ૨૧A મુજબ ૬ થી ૧૪ વર્ષની ઉંમરના બાળકોને મફત શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર મળ્યો છે.Article 21A was inserted by the 86th Constitutional Amendment Act, 2002, guaranteeing free and compulsory education to children between 6 and 14 years.
9. જીવન અને અંગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?Which Article gives the right to life and personal liberty?
- Aઅનુચ્છેદ 21Article 21
- Bઅનુચ્છેદ 20Article 20
- Cઅનુચ્છેદ 22Article 22
- Dઅનુચ્છેદ 19Article 19
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (A) અનુચ્છેદ 21Article 21
અનુચ્છેદ 21: કાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા સિવાય કોઈને જીવન કે અંગત સ્વતંત્રતાથી વંચિત ન કરી શકાય.Article 21: no one shall be deprived of life or personal liberty except by procedure established by law.
10. ૨૦૦૨ના ૮૬મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ દ્વારા ૬ થી ૧૪ વર્ષની વયના તમામ બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ આપતો કયો નવો મૂળભૂત અધિકાર ઉમેરવામાં આવ્યો?The 86th Constitutional Amendment Act of 2002 introduced which new Fundamental Right providing free and compulsory education to all children aged 6 to 14 years?
- Aઅનુચ્છેદ ૧૫(૪)Article 15(4)
- Bઅનુચ્છેદ ૨૪AArticle 24A
- Cઅનુચ્છેદ ૨૧AArticle 21A
- Dઅનુચ્છેદ ૨૯(૧)Article 29(1)
જવાબ જુઓShow answer
જવાબ:Answer: (C) અનુચ્છેદ ૨૧AArticle 21A
૮૬મા સુધારા દ્વારા અનુચ્છેદ ૨૧A ઉમેરી શિક્ષણને મૂળભૂત અધિકાર બનાવવામાં આવ્યો અને અનુચ્છેદ ૫૧A(k) હેઠળ ૧૧મી મૂળભૂત ફરજ ઉમેરાઈ.The 86th Amendment inserted Article 21A in Part III, altered Article 45, and added Fundamental Duty 51A(k) for parents/guardians.
મૂળભૂત અધિકારો ના વધુ 5 સેટ5 more sets of Fundamental Rights
પ્રેક્ટિસમાં દરેક પ્રશ્ન પછી તરત જવાબ મળે છે. ફુલ મોક ટેસ્ટમાં અસલી પરીક્ષા જેવો સમય હોય છે.Practice gives the answer right after each question. Full mock tests time you like the real exam.